Formáli, Hafþór Yngvason safnstjóri

An upcoming exhibition

Blæbrigði vatnsins er fyrsta úttektin sem gerð hefur verið á íslenskri vatnslitalist frá upphafi íslenskrar listarsögu (fyrsta verkið er frá því um 1880) til okkar daga. Markmiðið er að draga fram einkenni vatnslitalistarinnar, skoða fjölbreytileika hennar í íslensku samhengi og hvernig hún hefur breyst í rás tímans. Vel á sjötta tug listamanna eiga verk á sýningunni. Þeirra á meðal eru flestir okkar virtustu listamanna en líka margir sem eru minna þekktir. Það var lagt upp með að skoða og endurmeta framlag listamanna til sögunnar alfarið á forsendum vatnslitaverka og því hafa ýmsir komið fram á völlinn sem eru minna þekktir fyrir olíu- og akrílmálverk . Aðrir koma á óvart með myndum sem eru um margt ólíkar verkum þeirra í öðrum miðlum. Það er ekki tilviljun, því vatnslitir hafa sterk einkenni og krefjast sérstakrar hæfni. Hugmyndin að þessari sýningu vaknaði einmitt í kjölfar nokkurra sýninga og vinnustofuheimsókna þar sem mér fannst þessi munur á tjáningarmiðlum koma sterkt fram. Vatnslistaverkin virtust fersk og lifandi, upptendruð af innri birtu og léttleika sem oft tapast í olíu og akrílmálverkum. Þau báru með sér að hafa verið máluð í einni svipan, oft úti í náttúrunni, en málverkin voru skrefi frá beinni upplifun.

Það er einmitt vegna þessara einkenna að þetta ævaforna listform hefur sérstaka stöðu í list nútímans. Eins og frægt er orðið skildi einn helsti frumkvöðull nútímalistar, franski málarinn Paul Cézanne (1839-1906), gjarnan við vatnslitaverk sín “ófullgerð” og það að yfirlögðu ráði. Flestir eru nú sammála um að þessi verk séu ekki síðri en þau sem eru “fullkgerð” en þannig hefur það sjálfssagt ekki horft við akademískum málurum á 19. öldinni. Til að teljast gjaldgeng urðu listaverk að fylgja stöðluðum hugmyndum um frágang. Það sem Cézanne lagði fram í stað þeirra hefðbundnu viðmiða, sem hann kallaði “le fini des imbéciles ,” var aðferðafræði sem William Rubin, fyrrverandi yfirmaður málverka og höggmyndadeildar Nútímalistasafnsins í New York, lýsir sem “opnum spuna, sem var eitt helsta framlag Cézanne til módernismans og sem var á skjön við þá aðferðafræði sem fyrirrennarar nútímalistar höfðu um myndbyggingu.”

Það er skiljanlegt að þessi “opni spuni” skuli hafa komið fram í vatnslitaverkum Cézanne, því vatnslitir kalla á fljóta og frjálsa nálgun. Sú nálgun gerir jafnvel elstu verkin á sýningu Kjarvalstaða fersk í augum áhorfenda í dag. Eins hafa sjaldanst verið gerðar sömu kröfur til vatnslitaverka og olíumálverka. Staða þeirra á milli teikninga og málverka, þ.e. sem óformleg málverk eða skissur, hafa létt á spennunni. Eins og sýningarstjórinn Aðalsteinn Ingólfsson nefnir í yfirlitsgrein sinni, hafa vatnslitirnir ávallt verið “kjörmiðill hins einkalega viðhorfs”. Vatnslitamyndir er oft að finna sem uppköst að verkum í öðrum miðlum eða sem “myndrænar dagbókafærslur, ábyrgðalausar hugrenningar, jafnvel hugarórar, en ekkert af þessu var ætlað til sýninga eða birtingar.”

Það er ekki tilviljun að ég leitaði til Aðalsteins um gerð sýningarinnar. Hann hefur yfirgripsmikla þekkingu á íslenskri listasögu. Hann veit hvað hver og einn hefur gert og hvar verk þeirra er að finna, sem er ómetanlegt, því vatnslitaverk jafnvel okkar þekktustu málara hafa ekki farið hátt. En hann virðist líka hafa tengsl beint inn á vinnustofur listamanna úti um allt land, sem hefur gert honum fært að safna saman góðu úrtaki af vatnslitalist samtímans. Ég þakka honum fyrir þá vönduðu vinnu sem hann hefur lagt í sýninguna og ritun þessarar bókar.

Þetta er þriðja bókin sem Listasafn Reykjavíkur vinnur að í samstarfi við bókaútgáfuna Opnu. Ég þakka útgefendunum Sigurði Svavarssyni og Guðrúnu Magnúsdóttur fyrir þá samvinnu og fyrir þá rækt sem þau hafa lagt við útgáfu bóka um myndlist. Loks vil ég þakka þeim sem lánuðu verk á sýninguna, sérstaklega Listasafni Íslands en líka aðstandendum látinna listamanna sem hafa aðstoðað á svo margvíslegan hátt og síðast en ekki síst, samtímalistamönnum sem hafa gert verk sérstaklega fyrir sýninguna.

Hafþór Yngvason

Safnstjóri Listasafns Reykjavíkur

Prentað af vef Listasafns Reykjavíkur, www.listasafnreykjavikur.is þann 21.40.2012