Texti sýningarstjóra

LITUÐ UPPHAFNING ANDANS

Fyrst nokkur orð um titilinn. Ljóslitlífun er nýyrði sem varð til með því að snúa öðru atkvæðinu í ljóstillífun svo að úr varð „lit“, eða orðið „litur“ í þolfalli. Orðið kom fram í samræðum við einn af listamönnunum á sýningunni, Jón Henrysson, þegar hann velti fyrir sér þætti lita í sköpun lífsins. Og orðið festist við sem titill því það vísar til umbreytingar sem verður fyrir tilstilli ljóss, sem má taka sem margræða líkingu fyrir málun.

Litagleði og sjálfsprottin form einkenna málverkin á þessari sýningu. Þau eru sjónrænt skyld, þó að það sé ekki í stíl eða jafnvel sameiginlegri nálgun í myndmáli. Þau eru gjarnan fígúratíf og glettin án þess að vera kaldhæðin. Í formi eru þau höll undir flata og vel afmarkaða fleti og ótónaða liti. Þó sum hampi popp ímyndum og fundnu efni spretta flest þeirra alfarið úr hugarheimi listamannsins. Sjaldan verður vart við þykka litaráferð, málningartauma eða tjáningarríka pensilskrift expressjónismans. Engu að síður fer því fjarri að málverkin séu einsleit. Sum eru grófgerð og tilfinningaþrungin, með gnótt órólegrar orku og splundraðra myndtákna, en önnur hófstillt og öguð, með vandlega dregnum formum og mynstri. Sum eru máluð með iðnaðarmálningu á hrjúf tréspjöld, önnur með listamannableki á fíngerðan pappír og í sumum er málningu einfaldlega hellt.

            Listamennirnir ellefu sem leiddir eru saman á sýningunni mynda ekki hreyfingu og það er tilgangslaust að reyna að troða þeim í snyrtilega flokka (eins og til dæmis „post-psychedelic“ fyrir litasprengingarnar sem einkenna verk þeirra eða „calligraffitista“ út af krotlegri teikningu og götulistarviðmóti. Slíkir básar falla hvorki að sjálfsmynd þeirra né henta þeir öllum listamönnunum sem eiga heima á sýningunni). Hópurinn er einfaldlega of þróttmikill og flókinn til að falla undir einn merkimiða. En listamennirnir ólust hinsvegar upp við sameiginlega sjónræna menningu – mótaða af teiknimyndasögum, teiknimyndum, tölvugrafík og götulist – sem hefur haft áhrif á grafískt útlit verka þeirra (án þess endilega að skila sér í popplistarmyndmálinu sem þaðan sprettur) og aðskilur þá frá fyrri málunarstefnum, eins og ný-expressjónisma áttunda og níunda áratugarins. Ekki eru þó verk eftir alla virka innlenda málara af þessari kynslóð á sýningunni. Þar er aðrar áherslur og önnur efnistök að finna. Eins og sýning sem haldin var fyrir skemmstu á Listasafni Akureyrar undir yfirskriftinni „Kenjóttar hvatir“ leiddi í ljós hefur orðið þróttmikil endurvakning á afstrakt-expressjónisma í íslenskum málverkum á síðustu árum. Og eins og Carnegie Art Award-sýningarnar, þar sem áhersla er lögð á strauma og stefnur í norrænni málaralist, hafa sannað ítrekað á síðustu árum er við lýði viðvarandi endurtúlkun á þeim þáttum sem skilgreina málverk og samfara henni útvíkkun miðilsins. Um slíkt erum við ekki að fjalla nú. Listamennirnir á Ljóslitlífun voru valdir vegna þeirra sjónrænu einkenna sem tengja þá og þeirra girnda sem verk þeirra tjá.

            Einn tilgangur sýningarinnar er að votta brennandi áhuga yngri kynslóðar listamanna á Íslandi á því að mála á tímum þar sem innsetningar, hljóðlist og vídeó virðast allsráðandi. Þó að listamennirnir hafi allir einhvern tímann beitt ýmsum tjáningarmiðlum á sýningum sínum, annaðhvort beint í listaverkum sínum eða í samstarfi við aðra, hvílir áherslan hér á málverkum þeirra. Allir listamennirnir hafa stundað málun sem sjálfstætt sköpunarform og í flestum tilvikum sem helsta listmiðil sinn. Ekki svo að skilja að verk þeirra hafi takmarkast við að mála við trönur eða í formi „rétthyrninga sem hengdir eru á nagla á vegg“ (svo að hin fræga skilgreining Dubuffets sé tekin að láni). Eins og sjá má á sýningunni kjósa margir málararnir fremur að mála beint á vegginn en á færanlega undirstöðu (t.d. Davíð Örn og Sara Riel; Ragnar Jónasson sleppir undirstöðunni alfarið) eða skapa frístæð skúlptúrmálverk sem teygja sig inn í sýningarrýmið (Heimir Björgúlfsson og Guðmundur Thoroddsen). En í öllum tilvikum eiga þeir sameiginlega hrifningu á litum og málningu. Þó að útkoman kunni að vera óhefðbundin skapa þeir málverk í hefðbundinni merkingu orðsins. Hvort sem við lítum á tívolíkennt myndmál Helga Þórssonar, Bosche-legar sköpunarverur Gabríelu Friðriksdóttur og Siggu Bjargar, gervi-einfeldnina í málverkum Sigtryggs Bergs eða óhugnanlegt sögusvið Þórdísar Aðalsteinsdóttur finnum við í þeim öllum djúpan og auðugan munað lita. Inntak og áhrif verka þeirra eru sköpuð með litum. Þeim áhrifum mætti best lýsa sem efndum þess sem Paul Cézanne er sagður hafa krafist af málverki, að það sé „hyldýpi þar sem augað týnist, leynileg spírun, lituð upphafning andans“.

Hafþór Yngvason

Safnstjóri og sýningarstjóri